काठमाडौं । पछिल्लो समय मधुमेह अर्थात्डा यबिटिज’को समस्या बढ्दै गएको छ। अस्वस्थ खानपान, शारीरिक गतिविधिको कमी, मोटोपना, तनाव तथा पारिवारिक कारणले मधुमेहको जोखिम बढ्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।
मधुमेह शरीरमा रगतमा ग्लुकोज (चिनी)को मात्रा सामान्यभन्दा बढी हुने अवस्था हो। शरीरले पर्याप्त मात्रामा इन्सुलिन उत्पादन गर्न नसक्दा वा उत्पादन भएको इन्सुलिनलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्न नसक्दा मधुमेह हुने गर्छ।
मधुमेहको मुख्य लक्ष्य र प्रभाव
मधुमेह नियन्त्रण गर्नुको मुख्य उद्देश्य रगतमा चिनीको मात्रा सामान्य सीमामा राख्नु र यसबाट हुने दीर्घकालीन जटिलताबाट बच्नु हो। समयमै नियन्त्रण नगरे मधुमेहले मुटु, मिर्गौला, आँखा, स्नायु तथा रक्तनलीमा असर पुर्याउन सक्छ।
मधुमेह भएका व्यक्तिमा अत्यधिक तिर्खा लाग्ने, पटक–पटक पिसाब लाग्ने, धेरै भोक लाग्ने, शरीर कमजोर हुने, तौल घट्ने, घाउ निको हुन समय लाग्ने तथा दृष्टि धमिलो हुनेजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। यस्ता लक्षण देखिएमा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहमा रगतमा चिनीको परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ।
मधुमेह हुने मुख्य कारण
मधुमेहको जोखिम बढाउने प्रमुख कारणमा अस्वस्थ तथा बढी गुलियो खानेकुरा सेवन, अत्यधिक तौल, शारीरिक व्यायामको कमी र लामो समयसम्मको अस्वस्थ जीवनशैली पर्दछन्।
त्यस्तै, परिवारका सदस्यमा मधुमेहको इतिहास हुनु, उमेर बढ्दै जानु तथा केही अन्य स्वास्थ्य अवस्थाले पनि मधुमेहको जोखिम बढाउन सक्छ।
मधुमेहबाट कसरी बच्ने ?
मधुमेहको जोखिम कम गर्न दैनिक जीवनशैलीमा सामान्य सुधार गर्न सकिन्छ। सन्तुलित भोजन खाने, अत्यधिक चिनी र प्रशोधित खानेकुरा कम गर्ने, पर्याप्त शारीरिक गतिविधि गर्ने र शरीरको तौल स्वस्थ सीमामा राख्ने बानी उपयोगी हुन्छ।
नियमित हिँडडुल तथा व्यायाम गर्ने, धूम्रपानबाट टाढा रहने र पर्याप्त निद्रा लिने बानीले पनि समग्र स्वास्थ्य सुधार गर्न मद्दत गर्छ।
मधुमेहको जोखिम भएका व्यक्तिले समय–समयमा स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ। मधुमेह देखिइसकेको अवस्थामा भने चिकित्सकको सल्लाहअनुसार औषधि सेवन, खानपान र नियमित परीक्षणलाई निरन्तरता दिनुपर्छ।
स्वस्थ जीवनशैली अपनाउनु नै मधुमेहको जोखिम घटाउने महत्वपूर्ण उपाय हो।
