काठमाडौं । पछिल्लो समय मधुमेह अर्थात् डायबिटिज धेरै मानिसमा देखिने दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्या बनेको छ। शरीरमा रगतमा रहेको चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्ने इन्सुलिन पर्याप्त नबन्दा वा शरीरले इन्सुलिन प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्न नसक्दा मधुमेह हुने गर्छ।
मधुमेह सुरुवाती अवस्थामा धेरैलाई सामान्यजस्तो लाग्न सक्छ। तर लामो समयसम्म रगतमा चिनीको मात्रा बढी रहँदा मुटु, मिर्गौला, आँखा, स्नायु तथा रक्तनलीमा असर पुग्न सक्छ। त्यसैले समयमै पहिचान र नियन्त्रण गर्नु महत्वपूर्ण मानिन्छ।
बारम्बार पिसाब लाग्नु, अत्यधिक तिर्खा लाग्नु, सामान्यभन्दा बढी भोक लाग्नु, कारण नखुलेर तौल घट्नु, अत्यधिक थकान महसुस हुनु, घाउ ढिलो निको हुनु तथा दृष्टि धमिलो हुनु मधुमेहसँग सम्बन्धित देखिन सक्ने प्रमुख लक्षण हुन्। तर कतिपय व्यक्तिमा सुरुवाती चरणमा कुनै स्पष्ट लक्षण नदेखिन पनि सक्छ।
अस्वस्थ खानपान, शारीरिक गतिविधिको कमी, बढी तौल तथा पारिवारिक इतिहासलगायतका कारणले टाइप–२ मधुमेहको जोखिम बढ्न सक्छ। त्यसैले नियमित शारीरिक गतिविधि गर्ने, सन्तुलित आहार खाने, तौल नियन्त्रणमा राख्ने तथा चिकित्सकको सल्लाहअनुसार स्वास्थ्य परीक्षण गराउने बानी उपयोगी हुन्छ।
मधुमेह देखिएपछि औषधि मात्र खाएर पुग्छ भन्ने हुँदैन। चिकित्सकको सल्लाहअनुसार खानपान, शारीरिक गतिविधि, तौल र रगतमा ग्लुकोजको स्तरलाई नियमित रूपमा व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। आफूखुसी औषधि सुरु गर्ने वा बन्द गर्ने गर्नु हुँदैन।
विशेषगरी माथि उल्लेखित लक्षण देखिएमा वा मधुमेहको जोखिम बढी भएको अवस्थामा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिएर रगतमा ग्लुकोज परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ। समयमै पहिचान, नियमित परीक्षण र जीवनशैलीमा सुधारले मधुमेहबाट हुने जटिलताको जोखिम घटाउन मद्दत गर्न सक्छ।
