राजन थापा
ललितपुर — स्वास्थ्य उपचारका लागि पैसा अभावकै कारण नागरिकले रोग पालेर बस्नुपर्ने अवस्थाविरुद्ध सामाजिक अभियानलाई निरन्तरता दिँदै ॐ समाज डेन्टल अस्पतालले ललितपुरको सातदोबाटोस्थित एलजी हेल्थ केयर सेन्टर परिसरमा निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरेको छ।
अस्पतालले हरेक महिनाको दोस्रो शनिबार सञ्चालन गर्दै आएको स्वास्थ्य अभियानअन्तर्गत आयोजित शिविरमा दाँतदेखि मुटुसम्मका स्वास्थ्य समस्या परीक्षण तथा चिकित्सकीय परामर्श दिइएको थियो। शिविरमा सयौँ नागरिक सहभागी भएका थिए। शिविरमा डा. गोविन्द गौतमले रक्तचाप, मुटुसम्बन्धी समस्या लगायत स्वास्थ्य अवस्थाको परीक्षण गर्दै आवश्यक परामर्श दिएका थिए।
दाँतसम्बन्धी समस्या भएका सेवाग्राहीलाई आवश्यक परीक्षण, उपचार तथा परामर्शसमेत प्रदान गरिएको थियो। महिलाको स्वास्थ्यमा विशेष जोड शिविरमा महिलाको स्वास्थ्यलाई विशेष प्राथमिकता दिइएको थियो। स्त्रीरोग विशेषज्ञ डा. लक्ष्मी गौतमले अत्यधिक महिनावारी दुखाइ, अनियमित महिनावारी, असामान्य योनिस्राव, गर्भधारणमा समस्या, स्तनमा गाँठागुँठी, पाठेघरको मुखको क्यान्सर, महिनावारी बन्द हुने समय तथा मानसिक स्वास्थ्यलगायत विषयमा महिलालाई परामर्श दिएकी थिइन्। डा. गौतमले महिलाले परिवार र समाजका लागि भन्दै आफ्नो स्वास्थ्यलाई सधैँ पछाडि पार्ने प्रवृत्ति अन्त्य गर्नुपर्ने बताइन्। उनले भनिन्, “महिला स्वस्थ नभएसम्म परिवार स्वस्थ हुन सक्दैन।
पीडा लुकाउनु त्याग मात्र होइन, कहिलेकाहीँ आफ्नै जीवनमाथिको अन्याय पनि हो। रोगलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गरिरहँदा भोलि उपचार गर्न ढिला हुन सक्छ।” महिनावारी, गर्भावस्था, प्रसूति, महिनावारी बन्द हुने अवस्था तथा अन्य स्वास्थ्य समस्यालाई लाज र डरका कारण लुकाउन नहुने उनको भनाइ थियो। “शरीरले दिएका संकेतलाई बेवास्ता नगरौँ। समयमै स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु कमजोरी होइन, आफ्नै जीवनप्रतिको जिम्मेवारी हो,” उनले भनिन्।
महिलाको स्वास्थ्यप्रति परिवार र समाजले समेत समान जिम्मेवारी लिनुपर्नेमा जोड दिँदै डा. गौतमले भनिन्, “महिलाको स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिन नसक्ने समाजले स्वस्थ समाजको कल्पना गर्न सक्दैन।” आर्थिक अभावका कारण परीक्षण रोक्न नपरोस् शिविरमा स्वास्थ्य परीक्षणसँगै प्रयोगशाला परीक्षण गराउने सेवाग्राहीको समेत उल्लेख्य सहभागिता थियो। शिविरका सेवाग्राहीलाई नेसनल प्याथ ल्याबले प्रयोगशाला परीक्षणमा ५० प्रतिशत छुट उपलब्ध गराएको थियो।
आर्थिक अवस्था कमजोर भएकै कारण आवश्यक स्वास्थ्य परीक्षणबाट कोही वञ्चित नहोस् भन्ने उद्देश्यले छुटको व्यवस्था गरिएको आयोजकले जनाएको छ। रुपन्देहीको बुटवलबाट सन् २०१३ मा सेवा सुरु गरेको नेसनल प्याथ ल्याबले ‘ए’ वर्गको मान्यतासहित आधुनिक प्रयोगशाला सेवा प्रदान गर्दै आएको जनाएको छ। ल्याबले अस्पताल, क्लिनिक तथा सर्वसाधारणलाई गुणस्तरीय र छिटो प्रयोगशाला सेवा उपलब्ध गराउँदै आएको छ। स्वास्थ्यकर्मीहरूले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, सन्तुलित आहार, व्यायाम र आवश्यक चिकित्सकीय परामर्शलाई जीवनशैलीकै हिस्सा बनाउन आग्रह गरेका छन्।
स्वास्थ्य भनेको रोग नहुनु मात्र नभई शारीरिक, मानसिक र सामाजिक रूपमा स्वस्थ हुनु पनि भएको उनीहरूको भनाइ छ। ‘उपचार कुर्न होइन, रोग आउनुअघि सचेत हुनुपर्छ’ ॐ समाज डेन्टल अस्पतालले स्वास्थ्य सेवा अस्पतालको चार पर्खालभित्र सीमित नराखी समुदायस्तरसम्म पुर्याउने उद्देश्यले नियमित निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर तथा जनचेतनामूलक अभियान सञ्चालन गर्दै आएको जनाएको छ। आर्थिक रूपमा कमजोर तथा स्वास्थ्य सेवामा सहज पहुँच नभएका नागरिक यस्ता अभियानबाट प्रत्यक्ष लाभान्वित हुँदै आएका छन्।
सामाजिक अभियानता तथा पत्रकार राजन थापाले स्वास्थ्य सेवा उपचारमा मात्र सीमित हुन नहुने बताए। उनका अनुसार समयमै जनचेतना, परीक्षण र आवश्यक सहयोग पुर्याउनु पनि स्वास्थ्य सेवाकै महत्वपूर्ण पक्ष हो। थापाले भने, “पीडा सहेर अस्पताल खोज्ने होइन, पीडा आउनुअघि नै स्वास्थ्यको ख्याल गर्नुपर्छ। विशेषगरी महिलाले आफ्नो पीडा लुकाएर परिवारका लागि मात्र बाँच्नु हुँदैन; आफू स्वस्थ बनेर परिवारलाई बलियो बनाउनुपर्छ।” उनले आर्थिक अभावका कारण कुनै नागरिक उपचारबाट वञ्चित हुन नहुने र रगतको अभावका कारण कुनै बिरामीले ज्यान गुमाउन नपरोस् भन्ने मानवीय सोचसहित स्वास्थ्य अभियान गाउँ–गाउँ र टोल–टोलसम्म पुग्नुपर्ने बताए। “सेवा प्रचारका लागि होइन, कसैको जीवनमा आशाको उज्यालो बन्नका लागि हुनुपर्छ,” थापाले भने।
