राजकुमार हुमागाई-नेता समाज सेवक राजनीतिज्ञ
असोज लागेसँगै पछिल्ला दिनमा नेपालका विभिन्न स्थानमा लगातार वर्षा भइरहेको छ। कतै वर्षा सामान्य भए पनि कतै भने निरन्तरको भारी वर्षाले जनजीवन प्रभावित बनाइरहेको छ। वर्षासँगै पहाडी क्षेत्रमा पहिरो जाने क्रम बढेको छ भने खोला तथा नदीको सतहसमेत क्रमशः बढिरहेको छ। कतिपय स्थानमा सडक अवरुद्ध भएका छन्, बस्तीमा पानी पस्ने जोखिम बढेको छ र नदी तथा खोलाको तटीय क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकहरू थप जोखिममा परेका छन्।
प्रकृति कहिलेकाहीँ मानिसको अनुमानभन्दा बाहिर गएर आफ्नो शक्ति देखाउँछ। केही घण्टाको लगातार वर्षाले वर्षौँ लगाएर बनाएको घर, सडक, पुल, खेतबारी र संरचनामा क्षति पुर्याउन सक्छ। त्यसैले अहिलेको वर्षालाई सामान्य रूपमा मात्र लिनु हुँदैन। विशेषगरी खोला, नदी तथा खोल्साको किनारमा बसोबास गर्ने परिवार, पहिरोको जोखिममा रहेका बस्ती र कमजोर भू–भागमा रहेका नागरिक अझ बढी सतर्क हुन आवश्यक छ।
अहिले सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा सुरक्षा हो। नदी तथा खोलाको पानी बढ्दै गएको अवस्थामा ‘अझै केही हुँदैन’ भनेर जोखिम मोलेर घरमै बसिरहनु बुद्धिमानी हुँदैन। स्थानीय तहले जोखिममा रहेका बस्ती पहिचान गरी समयमै नागरिकलाई सुरक्षित स्थानतर्फ लैजाने, आवश्यक उद्धार सामग्री तयारी अवस्थामा राख्ने र सम्भावित विपद्को पूर्वसूचना दिने कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।
प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारबीच प्रभावकारी समन्वय पनि अहिलेको आवश्यकता हो। प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, नेपाली सेना, जनप्रतिनिधि, स्वास्थ्यकर्मी, स्वयंसेवक तथा स्थानीय समुदायलाई आवश्यक पर्दा तत्काल परिचालन गर्न सकिने गरी तयारी अवस्थामा राखिनुपर्छ। जोखिमयुक्त सडक, पुल, नदी किनार र पहिरो सम्भावित क्षेत्रको नियमित निगरानी बढाउनुपर्छ।
तर विपद् व्यवस्थापनको सम्पूर्ण जिम्मेवारी सरकारको मात्र होइन। हामी नागरिकको सावधानीले पनि ठूलो दुर्घटना रोक्न सक्छ। जोखिमयुक्त स्थानमा अनावश्यक आवतजावत नगर्ने, रातिको समयमा नदी तथा खोलाको अवस्था हेर्न नजाने, पहिरोको जोखिममा रहेका घरपरिवारले सुरक्षित स्थान पहिचान गर्ने र आधिकारिक सूचना तथा चेतावनीलाई गम्भीरतापूर्वक पालना गर्ने जिम्मेवारी हरेक नागरिकको हो।
कुनै छिमेकी परिवार जोखिममा छ भने ‘उसको समस्या हो’ भनेर टाढा बस्ने होइन, सकेको सहयोग गर्नुपर्छ। वृद्धवृद्धा, बालबालिका, गर्भवती, अपाङ्गता भएका व्यक्ति तथा बिरामीलाई सुरक्षित स्थानमा पुर्याउन समुदाय नै पहिलो सहारा बन्न सक्छ। विपद्को समयमा मानवता र सहकार्य नै सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो।
अहिलेको अवस्था डर फैलाउने समय होइन, सचेत हुने समय हो। वर्षा अझै जारी रहन सक्छ, नदी तथा खोलाको सतह थप बढ्न सक्छ र पहिरोको जोखिम पनि बढ्न सक्छ। त्यसैले जोखिम आउनुअघि नै सावधानी अपनाउनु नै सबैभन्दा ठूलो बुद्धिमानी हो।
हामीले सरकारलाई प्रश्न पनि गर्नुपर्छ, खबरदारी पनि गर्नुपर्छ र आवश्यक ठाउँमा सहयोग पनि गर्नुपर्छ। स्थानीय सरकारले आफ्नो क्षेत्रको जोखिम पहिचान गर्दै पूर्वतयारी बलियो बनाओस्, प्रदेश सरकारले आवश्यक स्रोतसाधन र उद्धार संयन्त्र परिचालन गरोस् र केन्द्र सरकारबाट आवश्यक सहयोग तत्काल उपलब्ध होस्।
प्राकृतिक विपद् कसैको घरको ढोकामा मात्रै आउँदैन। आज एउटा बस्ती जोखिममा छ भने भोलि अर्को बस्ती पनि प्रभावित हुन सक्छ। त्यसैले यो समय एकअर्कालाई दोष दिनेभन्दा एकअर्काको हात समाउने समय हो।
वर्षा रोकिएला, खोलाको सतह घट्ला, आकाश खुल्ला। तर विपद्बाट जोगाउन सकिने एउटा जीवन पनि गुम्न नदिनु हाम्रो साझा जिम्मेवारी हो।
सावधानी अपनाऔँ, जोखिमयुक्त स्थानबाट समयमै सुरक्षित स्थानतर्फ जाऔँ। सरकार, समुदाय र नागरिकबीच हातेमालो गरौँ। प्राकृतिक विपद्को सामना डरले होइन, तयारी, एकता र मानवीय संवेदनासहित गरौँ।
