काठमाडौँ । सानो उमेरमै बालबालिकाको हातमा स्मार्टफोन दिनु उनीहरूको मनोरञ्जन र सम्पर्कको माध्यम मात्र नभई स्वास्थ्यसँग पनि जोडिन सक्ने देखिएको छ ।
अमेरिकामा गरिएको नयाँ अध्ययनले १२ वर्षको उमेरमै आफ्नै स्मार्टफोन भएका बालबालिकामा १४ वर्षको उमेरसम्म ‘इटिङ डिसअर्डर’ अर्थात् खानपानसम्बन्धी समस्याका लक्षण देखिने सम्भावना स्मार्टफोन नभएका बालबालिकाको तुलनामा बढी रहेको देखाएको छ ।
मेडिकल जर्नल जामा नेटवर्क ओपनमा प्रकाशित अध्ययन अमेरिकाभरका करिब ९ हजार किशोरकिशोरीको तथ्यांकमा आधारित छ ।
अध्ययनका प्रमुख लेखक तथा युनिभर्सिटी अफ क्यालिफोर्निया, सान फ्रान्सिस्कोका बालरोग विशेषज्ञ डा. जेसन नागाटाका अनुसार स्मार्टफोनले बालबालिकालाई सामाजिक सञ्जाल र शरीरको बाहिरी स्वरूपमा केन्द्रित सामग्रीको सहज पहुँच दिन्छ । यस्ता सामग्रीले बालबालिकामा आफ्नो शरीरप्रति असन्तुष्टि र अस्वस्थ खानपानको व्यवहार बढाउन सक्ने उनको भनाइ छ ।
अध्ययनमा १२ वर्षका करिब ७० प्रतिशत बालबालिकासँग आफ्नै स्मार्टफोन रहेको पाइएको थियो । तीमध्ये १४ वर्षको उमेरसम्म करिब २४ प्रतिशतमा कम्तीमा एउटा इटिङ डिसअर्डरसम्बन्धी लक्षण देखिएको थियो । स्मार्टफोन नभएका बालबालिकामा भने यस्तो लक्षण देखिने दर १६ प्रतिशतभन्दा कम थियो ।
स्मार्टफोनसँगै बढ्दैछ शरीरप्रतिको तुलना
किशोरावस्थाको सुरुवाती चरणमा बालबालिकाको शरीर र भावनामा तीव्र परिवर्तन हुने गर्छ । यही समयमा उनीहरूले आफ्ना साथीहरूसँग आफूलाई तुलना गर्न थाल्छन् ।
सामाजिक सञ्जालले भने यस्तो तुलना अझ फराकिलो बनाइदिएको अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइ छ । फिल्टर, सम्पादन र आकर्षक ढंगले प्रस्तुत गरिएका तस्बिर तथा भिडियो हेर्दा बालबालिकाले आफ्नो शरीरलाई अरूसँग तुलना गर्न सक्छन् ।
यसले आत्मसम्मान घटाउने र आफ्नो शरीरप्रति असन्तुष्टि बढाउने जोखिम सिर्जना गर्न सक्छ ।
अध्ययनअनुसार, १२ वर्षमै स्मार्टफोन भएका बालबालिकामा आफ्नो आत्मसम्मानलाई तौलसँग जोड्ने सम्भावना करिब दुई गुणा बढी थियो । त्यस्तै, तौल नियन्त्रण गर्न कम क्यालोरी भएका खाना खाने वा अत्यधिक व्यायाम गर्ने जस्ता व्यवहार देखाउने सम्भावना पनि बढी पाइएको थियो ।
अभिभावकले के गर्ने?
अनुसन्धानकर्ताहरूले बालबालिकालाई स्मार्टफोन दिनै नहुने निष्कर्ष भने निकालेका छैनन् । कुन उमेरमा दिने र कसरी प्रयोग गर्न दिने भन्ने विषयमा अभिभावक सचेत हुनुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार साना बालबालिकालाई स्मार्टफोन दिइसकेपछि एप डाउनलोडमा सीमा लगाउने, सामाजिक सञ्जालको प्रयोगमा निगरानी राख्ने तथा राति सुत्ने समयमा फोनलाई शयनकक्षमा लैजान नदिने जस्ता उपाय अपनाउन सकिन्छ ।
बालबालिकाले अनलाइनमा के हेरिरहेका छन् भन्ने विषयमा अभिभावकले उनीहरूसँग खुलेर कुराकानी गर्न पनि आवश्यक रहेको अनुसन्धानकर्ताहरू बताउँछन् ।
विशेषगरी बच्चाको खानपान, तौल, शरीरको बनावट वा आफ्नो रूपरङ्गबारे कुराकानी गर्ने। शैलीमा अचानक परिवर्तन आएको छ कि छैन भन्ने कुरामा अभिभावकले ध्यान दिनुपर्ने सुझाव दिइएको छ ।
सामाजिक सञ्जालका प्रमुख प्लेटफर्महरूले सामान्यतः खाता खोल्न न्यूनतम उमेर १३ वर्ष तोके पनि यसअघिको अनुसन्धानले ११–१२ वर्षकै धेरै बालबालिका यस्ता प्लेटफर्ममा सक्रिय रहेको देखाएको थियो ।
त्यसैले बच्चाको हातमा स्मार्टफोन पुग्नु मात्र मुख्य विषय नभई त्यसपछि उनीहरू कुन सामग्री हेर्छन् । कति समय प्रयोग गर्छन् र डिजिटल संसारसँग कसरी जोडिन्छन् भन्ने कुरा पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण देखिएको छ ।
