काठमाडौं । विश्वकै ठूलो विद्युतीय गाडी बजार चीनले अमेरिकी कम्पनी टेस्लासहित ९ वटा गाडी उत्पादक कम्पनीका ४२ लाख ७५ हजारभन्दा बढी गाडी फिर्ता गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ ।
विद्युतीय गाडीको आपत्कालीन ढोका खोल्ने प्रणालीमा देखिएको सुरक्षा समस्याका कारण चीनले यति ठूलो सङ्ख्यामा गाडी फिर्ता बोलाउने निर्णय गरेको हो ।
चीनको राष्ट्रिय बजार नियमन प्रशासनले सन् २०२६ अगस्ट २१ मा सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार फिर्ता बोलाइने गाडीमध्ये सबैभन्दा ठूलो सङ्ख्या टेस्लाको रहेको छ । टेस्लाका मात्रै २९ लाख ७५ हजार ९१० वटा गाडी फिर्ता हुँदैछन् ।
सेप्टेम्बर २५ देखि सुरु भएको यो अभियान चीनको इतिहासमै सबैभन्दा ठूलो गाडी फिर्ता अभियान भएको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले जनाएको छ ।
टेस्लासँगै चिनियाँ विद्युतीय गाडी निर्माता कम्पनीहरू पनि यस अभियानको दायरामा परेका छन् । सियाओमीका ३ लाख ९० हजार ४३५, लिपमोटरका ३ लाख ७१ हजार २०० सियाओपेङका २ लाख ६४ हजार ८४२ र जिकरका ९२ हजार ६५८ वटा गाडी फिर्ता गरिँदैछन् ।
त्यस्तै, चेरीका ६८ हजार ४८८ डोङफेङका ५३ हजार ४५२ ब्लुपार्कका ४६ हजार ८५० र चीनको पहिलो अटोमोबाइल समूह (एफएडब्ल्यू) का ११ हजार ९०८ वटा गाडी पनि फिर्ता हुने सूचीमा छन् ।
दुर्घटनामा ढोका नखुल्ने जोखिम, यात्रुको सुरक्षामाथि प्रश्न
चीनले यति ठूलो सङ्ख्यामा गाडी फिर्ता बोलाउनुको मुख्य कारण आपत्कालीन अवस्थामा ढोका खोल्न प्रयोग हुने प्रणालीमा देखिएको कमजोरी हो ।
विशेषगरी दुर्घटनापछि गाडीको विद्युत् आपूर्ति बन्द हुँदा विद्युतीय ढोकाको ह्यान्डलले काम नगर्न सक्ने समस्या पहिचान गरिएको छ । यस्तो अवस्थामा प्रयोग गर्नुपर्ने वैकल्पिक यान्त्रिक ह्यान्डलसमेत यात्रु तथा उद्धारकर्ताले सहजै फेला पार्न नसक्ने अवस्था रहेको चिनियाँ नियामकको निष्कर्ष छ ।
दुर्घटनापछि केही सेकेन्डमै यात्रुको ज्यान जोगाउनुपर्ने अवस्थामा ढोका खोल्न नसक्नु गम्भीर सुरक्षा चुनौती बन्न सक्छ । यही जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै चीनले प्रभावित गाडीमा आवश्यक चेतावनी चिह्न थप्ने तथा सफ्टवेयर अद्यावधिक गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको हो।
टेस्लाले लोकप्रिय बनाएको डिजाइनमै चीनको कडाइ
विद्युतीय गाडीमा आधुनिक र आकर्षक देखिने बाहिरी ढोका ह्यान्डलको डिजाइन पछिल्लो समय निकै लोकप्रिय बनेको छ । विशेषगरी टेस्लाले प्रयोग गरेको बाहिरबाट लुकाइएको वा शरीरको सतहसँग मिलाइएको ढोका ह्यान्डल डिजाइनलाई अन्य चिनियाँ उत्पादकहरूले पनि व्यापक रूपमा अपनाएका थिए ।
तर आकर्षक देखिने यही प्रविधि आपत्कालीन अवस्थामा जोखिमपूर्ण हुन सक्ने प्रश्न उठेपछि चीनले ढोकाको सुरक्षालाई नै राष्ट्रिय मापदण्डको विषय बनाएको छ ।
चीनले सन् २०२६ जनवरी २८ मै ‘जीबी ४८००१–२०२६ : मोटरगाडीको ढोका ह्यान्डल सम्बन्धी सुरक्षा प्राविधिक आवश्यकता’ नामक अनिवार्य राष्ट्रिय मापदण्ड जारी गरिसकेको छ । उक्त व्यवस्था सन् २०२७ जनवरी १ देखि लागू हुनेछ ।
नयाँ मापदण्डले दुर्घटना वा विद्युत् प्रणाली बन्द भएको अवस्थामा पनि गाडीको ढोका खोल्न सकिने व्यवस्था अनिवार्य गरेको छ । साथै, आपत्कालीन अवस्थामा यात्रु र उद्धारकर्ताले सहजै पहिचान गर्न तथा प्रयोग गर्न सक्ने गरी ह्यान्डलको व्यवस्था गर्नुपर्नेछ ।
रोयटर्सका अनुसार चीनले सन् २०२७ देखि बाहिरबाट लुकाइएका विद्युतीय ढोका ह्यान्डलसम्बन्धी डिजाइनमा कडाइ गर्ने निर्णय गरेको छ ।
चीनको नियम टेस्लालाई मात्रै होइन, आफ्नै कम्पनीलाई पनि
चीनको यो निर्णयलाई टेस्लामाथिको मात्रै कारबाहीका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुँदैन। किनभने फिर्ता बोलाइएका गाडीमा चीनकै चर्चित कम्पनी सियाओमी, लिपमोटर, जिकर र सियाओपेङलगायतका उत्पादनसमेत छन् ।
यसले चीनले विदेशी कम्पनीमाथि मात्र नभई आफ्नै अटोमोबाइल उद्योगलाई समेत एउटै सुरक्षा मापदण्डमा बाँध्न खोजेको देखाउँछ ।
एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार यो निर्णय कुनै एउटा विदेशी कम्पनीलाई लक्षित गरेर गरिएको नभई समग्र विद्युतीय गाडी उद्योगको सुरक्षासँग सम्बन्धित छ ।
चीनले आफ्नो विशाल बजारमा कारोबार गर्ने सबै उत्पादकलाई समान सुरक्षा नियम पालना गराउन खोजेको देखिन्छ । यसको प्रभाव भने चीनको सीमाभित्र मात्रै सीमित नहुन सक्छ। चीनमा उत्पादन गर्ने तथा त्यहाँको बजारलाई प्राथमिकता दिने अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूले आफ्नो उत्पादन डिजाइन र प्रविधिमा समेत परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।
अमेरिकामा पनि टेस्लाको ढोका प्रणालीमाथि छानबिन
चीनमा टेस्लाका गाडी फिर्ता भइरहेको समयमा अमेरिकामा पनि यही कम्पनीको ढोका प्रणालीमाथि नियामक निकायले चासो देखाएको छ ।
अमेरिकाको राष्ट्रिय राजमार्ग यातायात सुरक्षा प्रशासन (एनएचटीएसए) ले विद्युत् आपूर्ति बन्द हुँदा टेस्लाका गाडीको ढोका खोल्न कठिन हुनेसम्बन्धी उजुरीमाथि अनुसन्धान गरिरहेको छ ।
रोयटर्सका अनुसार अमेरिकी नियामकले यस्ता ढोका प्रणालीका लागि थप सुरक्षा मापदण्ड आवश्यक पर्ने वा नपर्ने विषयमा पनि अध्ययन गरिरहेको छ ।
यसअघि ब्लुमबर्गले गरेको अनुसन्धानमा दुर्घटनापछि टेस्लाका गाडीको ढोका नखुलेका घटनाबारे प्रश्न उठाइएको थियो । उक्त अनुसन्धानले कम्तीमा १५ जनाको मृत्यु यस्तै ढोका प्रणालीसँग सम्बन्धित रहेको दाबी गरेको थियो ।
यद्यपि, यी घटनाको सम्बन्ध र कारणबारे अन्तिम निष्कर्ष निकाल्न आधिकारिक अनुसन्धान तथा प्रमाण आवश्यक हुन्छ ।
एउटा ढोकाको ह्यान्डलले खोल्यो विश्व बजारको ठूलो बहस
विद्युतीय गाडीको प्रतिस्पर्धा अहिले गति, ब्याट्री क्षमता र आकर्षक डिजाइनमा मात्र सीमित छैन । यसमा सफ्टवेयर, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सेन्सर, सञ्चार प्रणाली र यात्रुको सुरक्षाजस्ता विषय पनि जोडिएका छन् ।
यही कारण विद्युतीय गाडीको बजार व्यापारिक प्रतिस्पर्धासँगै प्रविधि र राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिको विषयसमेत बन्दै गएको छ ।
चीनका लागि टेस्ला एउटा विदेशी कम्पनी मात्र होइन, ठूलो उत्पादन केन्द्र र प्रमुख बजार पनि हो । त्यसैले चीनले लागू गर्ने सुरक्षा मापदण्डले टेस्लाको चीनस्थित उत्पादनदेखि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पठाइने गाडीको डिजाइनसम्म प्रभाव पार्न सक्छ ।
टेकक्रन्चले यसलाई एउटा कम्पनीको सीमित समस्या नभई चीनभरि लागू हुने व्यापक सुरक्षा अभियानका रूपमा व्याख्या गरेको छ । चीनले विद्युतीय गाडी उद्योगमा नियमनलाई क्रमशः कडा बनाउँदै लगेको सन्दर्भमा यो निर्णय आएको हो ।
यसको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष के हो भने चीनले आफ्नो बजारको आकारलाई उत्पादन तथा सुरक्षा मापदण्ड निर्धारण गर्ने प्रभावशाली माध्यमका रूपमा विकास गरिरहेको देखिन्छ ।
यस मापदण्ड निर्माण प्रक्रियामा टेस्लासहित फोर्ड, टोयोटा, फक्सवागन, मर्सिडिज–बेन्ज र बीएमडब्ल्यूलगायत विदेशी कम्पनीको समेत सहभागिता रहेको बताइएको छ ।
अब प्रश्न गाडी कसले बनाउनेभन्दा नियम कसले बनाउने भन्नेमा
चीनले ४२ लाखभन्दा बढी गाडी फिर्ता बोलाउने निर्णय तत्कालका लागि यात्रुको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यसँग सम्बन्धित छ । तर यसको दीर्घकालीन प्रभाव गाडीको डिजाइन, उत्पादन लागत, प्रविधि विकास र विश्वव्यापी आपूर्ति प्रणालीसम्म पुग्न सक्छ ।
टेस्लाका करिब ३० लाख गाडी फिर्ता हुनुले विश्वकै चर्चित विद्युतीय गाडी निर्मातासमेत सुरक्षा मापदण्डको प्रश्नबाट अलग रहन नसक्ने सन्देश दिएको छ ।
एउटा ढोकाको ह्यान्डलमा देखिएको समस्याले अहिले विश्वव्यापी अटोमोबाइल उद्योगलाई नयाँ बहसमा पुर्याएको छ । आधुनिक प्रविधि प्रयोग गर्नु मात्रै पर्याप्त हुन्छ कि आपत्कालीन अवस्थामा त्यसको सहज प्रयोग पनि सुनिश्चित हुनुपर्छ भन्ने प्रश्न गम्भीर रूपमा उठेको छ ।
चीनको यो निर्णयले विद्युतीय गाडीको भविष्यमा केवल कुन कम्पनीले बढी गाडी उत्पादन गर्छ भन्ने प्रतिस्पर्धा मात्र होइन । कुन देशले सुरक्षा मापदण्ड निर्धारण गर्छ भन्ने प्रतिस्पर्धासमेत महत्वपूर्ण बन्दै गएको सङ्केत गरेको छ ।
