बर्दिबास । नेपाली समाजमा धर्म, संस्कृति र आध्यात्मिक चेतनाको संरक्षणसँगै पारिवारिक संस्कार, सामाजिक सद्भाव र मानवीय सेवाको भावना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले महोत्तरीको बर्दिबासमा सातदिने श्रीमद्भागवत कथा ज्ञान महायज्ञ आयोजना हुने भएको छ। स्वर्गीय पिता गुप्तप्रसाद उपाध्याय काफ्लेको स्मृतिमा आयोजना गर्न लागिएको उक्त धार्मिक अनुष्ठानले पितृप्रतिको श्रद्धा र सम्मानलाई आध्यात्मिक कर्मसँग जोड्ने प्रयास गरेको छ।
आगामी कार्तिक २९ गतेदेखि मंसिर ५ गतेसम्म सञ्चालन हुने श्रीमद्भागवत कथा ज्ञान महायज्ञ बर्दिबास नगरपालिका–१ स्थित पुरानो नगरपालिका भवनसँगै रहेको स्थानमा आयोजना गरिने आयोजकले जनाएको छ। सात दिनसम्म सञ्चालन हुने यस धार्मिक कार्यक्रममा प्रसिद्ध कथावाचक पण्डित श्री रामहरि रामानुजदासबाट श्रीमद्भागवत महापुराणको कथा वाचन हुने कार्यक्रम रहेको छ।
विशेषगरी स्वर्गीय पिता गुप्तप्रसाद उपाध्याय काफ्लेको स्मृतिलाई चिरस्थायी बनाउने उद्देश्यले डा. पुष्कर काफ्लेको पहलमा यो धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गर्न लागिएको हो। मानिसको जीवन क्षणभङ्गुर भए पनि उसले समाज र परिवारका लागि छोडेर जाने असल संस्कार, विचार, व्यवहार र योगदान भने पुस्तौँसम्म जीवित रहन्छन्। यही मान्यतालाई आत्मसात् गर्दै पिताको सम्झनामा धार्मिक अनुष्ठान आयोजना गर्नु पारिवारिक श्रद्धालाई सामाजिक तथा आध्यात्मिक संस्कारसँग जोड्ने एउटा अर्थपूर्ण प्रयासका रूपमा लिन सकिन्छ।
हिन्दू धार्मिक परम्परामा माता–पिताप्रतिको श्रद्धा, सेवा र सम्मानलाई सर्वोच्च मानवीय कर्तव्यका रूपमा लिइन्छ। सन्तानका लागि माता–पिता केवल जन्म दिने अभिभावक मात्र होइनन्, जीवनको पहिलो पाठशाला, संस्कारका स्रोत र अस्तित्वका आधारसमेत हुन्। उनीहरूले दिएको माया, शिक्षा, त्याग र जीवनदर्शन सन्तानको व्यक्तित्व निर्माणमा जीवनभर मार्गदर्शक बनिरहन्छ।
यही भावनात्मक सम्बन्धको स्मरण गर्दै स्वर्गीय पिताको सम्झनामा आयोजना गर्न लागिएको श्रीमद्भागवत कथा ज्ञान महायज्ञले धार्मिक आस्थालाई पारिवारिक उत्तरदायित्व र सामाजिक चेतनासँग जोड्ने सन्देश दिने अपेक्षा गरिएको छ।
पितृस्मृतिमा गरिने यस्ता धार्मिक तथा आध्यात्मिक कार्यक्रमलाई केवल कर्मकाण्डमा सीमित राख्नु हुँदैन। यस्ता अवसरले परिवारभित्रको एकता, पुस्तान्तरण हुँदै आएको संस्कार, सामाजिक सहकार्य र मानवीय सम्बन्धको महत्त्वलाई पुनः स्मरण गराउन सक्छन्। आफ्ना अग्रजले देखाएको बाटो, उनीहरूले सिकाएको नैतिकता र जीवनप्रतिको दृष्टिकोणलाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्याउनु नै स्मृतिलाई जीवन्त राख्ने सबैभन्दा सुन्दर माध्यम हो।
हिन्दू सनातन धर्ममा श्रीमद्भागवत महापुराणलाई अत्यन्त महत्त्वपूर्ण धार्मिक ग्रन्थका रूपमा लिइन्छ। भगवान् श्रीकृष्णको लीला, भक्ति, ज्ञान, वैराग्य, धर्म, कर्म र मानव जीवनका विविध पक्षलाई समेटेको यस ग्रन्थले मानिसलाई सदाचार, करुणा, प्रेम, सत्य र परोपकारको मार्गमा अघि बढ्न प्रेरित गर्दछ।
श्रीमद्भागवत कथा श्रवण गर्नु धार्मिक आस्थाको विषय मात्र होइन, जीवन र जगत्लाई बुझ्ने आध्यात्मिक अवसर पनि हो। भौतिक सुखसुविधा र प्रतिस्पर्धामा व्यस्त आधुनिक समाजमा मानिसले आफ्नो जीवनको उद्देश्य, पारिवारिक सम्बन्ध, सामाजिक दायित्व र नैतिक मूल्यबारे पुनर्विचार गर्न यस्ता धार्मिक कार्यक्रमले अवसर प्रदान गर्न सक्छन्।
विशेषगरी नयाँ पुस्तामा आफ्नो धर्म, संस्कृति, मौलिक परम्परा र आध्यात्मिक दर्शनप्रति सकारात्मक चासो जगाउन यस्ता कार्यक्रम उपयोगी हुन सक्छन्। धार्मिक कथावाचनमार्फत जीवनका कठिनाइ, मानवीय व्यवहार, लोभ, मोह, अहङ्कार, सेवा र त्यागजस्ता विषयमा गरिने व्याख्याले सहभागीहरूलाई आत्मचिन्तनका लागि प्रेरित गर्न सक्छ।
त्यसैले यस्ता महायज्ञलाई केवल धार्मिक अनुष्ठानका रूपमा मात्र नभई सामाजिक भेटघाट, सांस्कृतिक आदानप्रदान र नैतिक चेतना अभिवृद्धि गर्ने साझा अवसरका रूपमा पनि विकास गर्न सकिन्छ।
यस महायज्ञलाई थप विशेष र स्मरणीय बनाउने उद्देश्यले आयोजक पक्षले धार्मिक पर्यटनसँग समेत जोड्ने योजना अघि सारेको छ। महायज्ञमा सहभागी हुन आउने पाहुना तथा अतिथिहरूलाई मधेश प्रदेशकै ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको जनकपुरधामस्थित प्रसिद्ध जानकी मन्दिरको दर्शन गराउने योजना रहेको डा. पुष्कर काफ्लेले बताउनुभएको छ।
उहाँका अनुसार महायज्ञमा आउने पाहुनाहरूलाई धार्मिक कार्यक्रमको सहभागितासँगै जनकपुरधामको जानकी मन्दिर दर्शन गराउने व्यवस्था मिलाउने सोच बनाइएको छ। यसले धार्मिक कार्यक्रममा सहभागी हुने भक्तजनलाई थप आध्यात्मिक अनुभूति प्रदान गर्नुका साथै जनकपुरधामको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग नजिकबाट परिचित हुने अवसरसमेत प्रदान गर्नेछ।
जनकपुरधामस्थित जानकी मन्दिर माता सीताको जन्मभूमिका रूपमा परिचित मिथिलाको धार्मिक तथा सांस्कृतिक गौरवको प्रतीक हो। प्राचीन मिथिला सभ्यताको इतिहास, रामायणकालीन धार्मिक मान्यता, मैथिली संस्कृति र नेपाली–भारतीय धार्मिक सम्बन्धको जीवन्त पहिचान बोकेको यस मन्दिरमा दर्शन गर्न पाउनु आफैँमा विशेष आध्यात्मिक अनुभव मानिन्छ।
श्रीमद्भागवत कथा ज्ञान महायज्ञ र जानकी मन्दिर दर्शनलाई एउटै यात्रामा जोड्ने योजनाले धार्मिक अनुष्ठानलाई धार्मिक पर्यटनसँग जोड्ने सकारात्मक सम्भावनासमेत देखाएको छ। यसबाट बर्दिबासमा आयोजना हुने धार्मिक कार्यक्रमको आकर्षण विस्तार हुनुका साथै मधेश प्रदेशका धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाको प्रचारप्रसारमा समेत सहयोग पुग्न सक्छ।
धार्मिक पर्यटनले केवल मन्दिर दर्शनमा सीमित अर्थ राख्दैन। यसले स्थानीय संस्कृति, परम्परा, कला, खानपान, ऐतिहासिक सम्पदा र स्थानीय अर्थतन्त्रलाई समेत चलायमान बनाउन सक्छ। त्यसैले यस्ता कार्यक्रमलाई व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्न सकिएमा धार्मिक आस्था र पर्यटन विकासबीच सार्थक सम्बन्ध स्थापित गर्न सकिन्छ।
महोत्तरीको बर्दिबास पूर्व–पश्चिम राजमार्गसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण सहर हो। भौगोलिक अवस्थिति, यातायातको सहजता र धार्मिक तथा सांस्कृतिक विविधताका कारण बर्दिबास विभिन्न क्षेत्रका मानिसहरूको आवागमन र भेटघाटको केन्द्रसमेत बन्दै गएको छ।
यस्तो स्थानमा सातदिने श्रीमद्भागवत कथा ज्ञान महायज्ञ आयोजना हुनु धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधिका दृष्टिले पनि महत्त्वपूर्ण मान्न सकिन्छ। विभिन्न स्थानबाट आउने भक्तजन, धर्मानुरागी, सामाजिक व्यक्तित्व र अतिथिहरूबीच हुने भेटघाटले आपसी सद्भाव र सम्बन्ध विस्तारमा सहयोग पुर्याउन सक्छ।
यद्यपि धार्मिक कार्यक्रमको वास्तविक सफलता सहभागीको सङ्ख्या वा भव्य आयोजनामा मात्र मापन हुँदैन। त्यसबाट समाजले प्राप्त गर्ने सकारात्मक सन्देश, मानवीय व्यवहारमा आउने परिवर्तन, सामाजिक एकता र सेवाभावको विकास नै यसको दीर्घकालीन उपलब्धि बन्न सक्छ।
महायज्ञलाई धार्मिक प्रवचन र पूजापाठसँगै सामाजिक सद्भाव, ज्येष्ठ नागरिकप्रतिको सम्मान, पारिवारिक संस्कार र नयाँ पुस्तामा नैतिक चेतना अभिवृद्धि गर्ने अवसरका रूपमा उपयोग गर्न सकिए यसको महत्त्व अझ बढ्नेछ।
मानिसले जीवनमा धेरै सम्पत्ति, प्रतिष्ठा र भौतिक उपलब्धि हासिल गर्न सक्छ। तर समय बित्दै जाँदा उसले छोडेर जाने सबैभन्दा मूल्यवान् सम्पत्ति भनेको उसको असल कर्म, व्यवहार र सन्ततिमा हस्तान्तरण गरेको संस्कार नै हो। आफ्ना अग्रजलाई सम्झनु भनेको उनीहरूको तस्वीरमा माला चढाउनु मात्र होइन, उनीहरूले देखाएको सत्कर्मको बाटोलाई निरन्तरता दिनु पनि हो।
स्वर्गीय गुप्तप्रसाद उपाध्याय काफ्लेको स्मृतिमा आयोजना गर्न लागिएको सातदिने श्रीमद्भागवत कथा ज्ञान महायज्ञले यही भावनालाई आत्मसात् गर्ने अवसर प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। पिताको स्मृतिमा गरिने आध्यात्मिक अनुष्ठान, धार्मिक प्रवचनमा सहभागी हुने भक्तजनको उपस्थिति र जनकपुरधामको जानकी मन्दिर दर्शन गराउने योजनाले यस कार्यक्रमलाई धार्मिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले थप अर्थपूर्ण बनाउने देखिन्छ।
आयोजकले सम्पूर्ण धर्मानुरागी, भक्तजन, आफन्तजन, सामाजिक व्यक्तित्व तथा शुभेच्छुकहरूलाई महायज्ञमा उपस्थित भई कथा श्रवण गर्न र धार्मिक अनुष्ठानमा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरेको छ।
कार्तिक २९ गतेदेखि मंसिर ५ गतेसम्म बर्दिबास नगरपालिका–१ मा आयोजना हुने यस सातदिने श्रीमद्भागवत कथा ज्ञान महायज्ञ श्रद्धा, भक्ति, पितृस्मरण र सामाजिक सद्भावको एउटा साझा अवसर बन्ने अपेक्षा गरिएको छ।
