काठमाडौं । लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने डेंगु संक्रमण मानिसको स्वास्थ्यका लागि गम्भीर समस्या बन्न सक्छ। विशेषगरी वर्षायाममा लामखुट्टेको संख्या बढ्ने भएकाले डेंगुको जोखिम पनि बढ्ने गर्छ।
डेंगु भाइरसबाट हुने यो संक्रमण मुख्यतः संक्रमित एडिज जातको लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्छ। संक्रमित व्यक्तिलाई टोकेको लामखुट्टेले अर्को व्यक्तिलाई टोक्दा भाइरस सर्न सक्छ। फोहोर पानी मात्र होइन, घर वरिपरि जम्मा हुने सफा पानीमा समेत एडिज लामखुट्टेले अण्डा पार्न सक्ने भएकाले पानी जम्न नदिनु महत्वपूर्ण मानिन्छ।
कस्ता हुन्छन् डेंगुका लक्षण ?
डेंगु संक्रमण भएपछि सामान्यतया अचानक उच्च ज्वरो आउन सक्छ। यससँगै टाउको दुख्ने, आँखाको पछाडिपट्टि दुख्ने, मांसपेशी तथा जोर्नी दुख्ने, अत्यधिक थकान महसुस हुने र वाकवाकी लाग्ने जस्ता समस्या देखिन सक्छन्।
कतिपय संक्रमितमा छालामा रातो दाना वा र्याससमेत देखिन सक्छ। तर सबै संक्रमितमा एउटै प्रकारका लक्षण देखिन्छन् भन्ने हुँदैन।
ज्वरो कम हुँदै गएको समयमा पेटमा लगातार तीव्र दुखाइ, बारम्बार बान्ता, नाक वा गिजाबाट रगत आउनु, असामान्य रक्तस्राव, अत्यधिक कमजोरी वा बेचैनीजस्ता संकेत देखिएमा गम्भीर डेंगुको जोखिम हुन सक्ने भएकाले तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्छ।
डेंगुको उपचार कसरी हुन्छ ?
डेंगुका लागि भाइरसलाई नै समाप्त गर्ने सामान्य विशेष औषधि हुँदैन। धेरैजसो अवस्थामा पर्याप्त आराम, प्रशस्त झोल पदार्थ सेवन र चिकित्सकको सल्लाहअनुसार लक्षणको उपचार गरिन्छ।
ज्वरो वा दुखाइका लागि औषधि सेवन गर्दा चिकित्सक वा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनु उपयुक्त हुन्छ। विशेषगरी रगत बग्ने जोखिम बढाउन सक्ने केही दुखाइ कम गर्ने औषधि आफैंले प्रयोग गर्नु हुँदैन।
गम्भीर अवस्था देखिएमा अस्पतालमा भर्ना गरेर बिरामीको अवस्था, पानीको मात्रा, रक्तचाप तथा रगतसम्बन्धी परीक्षणको निगरानी गर्नुपर्ने हुन सक्छ।
कसरी बच्ने ?
डेंगुबाट बच्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिनु र लामखुट्टे बढ्ने वातावरण नष्ट गर्नु हो। घर तथा कार्यालय वरिपरि पानी जम्ने भाँडा, टायर, गमला, बोतललगायत सामग्रीमा पानी जम्न दिनु हुँदैन।
झ्यालढोकामा जाली प्रयोग गर्ने, लामखुट्टेबाट जोगिने उपाय अपनाउने तथा आवश्यक पर्दा लामखुट्टे भगाउने सामग्री प्रयोग गर्न सकिन्छ।
डेंगुको शंका लागेमा आफूखुसी औषधि सेवन गर्नुभन्दा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिनु सुरक्षित हुन्छ। समयमै पहिचान र उचित हेरचाह गरेमा अधिकांश बिरामीमा डेंगुबाट निको हुन सकिन्छ।
