काठमाडौं। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले आज श्रद्धा र भक्तिभावका साथ हरिशयनी (देवशयनी) एकादशी मनाइरहेका छन्। धार्मिक मान्यताअनुसार आजकै दिनदेखि भगवान् विष्णु चार महिनाका लागि योगनिद्रामा प्रवेश गर्नुहुन्छ र चातुर्मासको सुरुवात हुन्छ।
चातुर्मास अवधिभर विवाह, व्रतबन्ध तथा अन्य शुभकार्यहरू सामान्यतया कम गरिने परम्परा रहेको छ। यस समय सृष्टिको सञ्चालनको जिम्मेवारी भगवान् शिवले सम्हाल्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ।
धर्मग्रन्थमा हरिशयनी एकादशीलाई भगवान् विष्णु र माता लक्ष्मीको विशेष पूजा–आराधना गर्ने पर्वका रूपमा उल्लेख गरिएको छ। यस दिन श्रद्धापूर्वक पूजा, जप, दान तथा धार्मिक अनुष्ठान गर्दा सुख, समृद्धि, सौभाग्य र पारिवारिक शान्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
भगवान् विष्णुलाई प्रिय मानिने पारिजात, शंखपुष्पी, पहेँलो सयपत्री र कमलका फूल अर्पण गर्ने परम्परा पनि रहेको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार यी फूल चढाउँदा शुभफल प्राप्त हुने, आर्थिक उन्नति हुने, अवरोध हट्ने तथा ऐश्वर्य वृद्धि हुने विश्वास छ।
यस दिन तुलसीको विशेष पूजा गर्ने चलन पनि छ। हिन्दू धर्ममा तुलसीलाई माता लक्ष्मीको स्वरूप मानिने भएकाले तुलसीको पूजा, दीपदान, परिक्रमा तथा ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ मन्त्र जप गर्नु शुभ मानिन्छ। तुलसीको बोट नजिक ११, २१ वा ५१ वटा दीप बाल्ने तथा कम्तीमा एउटा घिउको दीपक प्रज्वलन गर्ने परम्परा पनि प्रचलित छ।
धार्मिक परम्पराअनुसार हरिशयनी एकादशीका दिन तुलसीमा जल अर्पण नगर्ने मान्यता रहेको छ। बरु पूजा, दीपदान र मन्त्रजपलाई विशेष पुण्यदायी मानिन्छ।
यस्ता धार्मिक अभ्यासहरू आस्था र परम्परामा आधारित हुन्। यिनको वैज्ञानिक पुष्टि नभए पनि श्रद्धा, संयम, दान, सत्कर्म र सकारात्मक सोचले मानसिक शान्ति, आत्मविश्वास तथा सामाजिक सद्भाव बढाउन सहयोग पुग्ने विश्वास गरिन्छ।
