सरिता ढकाल
बिमा बेच्नु भनेको केवल एउटा पोलिसी बिक्री गर्नु होइन, कसैको भविष्यप्रतिको भरोसा स्वीकार गर्नु हो। त्यसैले बिमितको आवश्यकता, आर्थिक क्षमता र दीर्घकालीन हित नहेरी केवल बिक्री लक्ष्य, कमिसन र नाफाको अंक पछ्याइयो भने बिमा व्यवसाय आफ्नो मूल उद्देश्यबाट विचलित हुन्छ।
नेपालको बिमा बजार विस्तार हुँदै जानु सकारात्मक हो तर विस्तारसँगै यस क्षेत्रमा देखिएका विकृति, अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा, अनावश्यक बिक्री दबाब, लक्ष्यकेन्द्रित व्यवस्थापन र कमिसनमुखी व्यवहारप्रति गम्भीर बहस आवश्यक भइसकेको छ। प्रश्न अब बिमा कति बढ्यो भन्ने होइन—बिमा कति स्वस्थ भयो भन्ने हो।
अभिकर्ता : बिक्रीकर्ता होइन, विश्वासको प्रतिनिधि
बिमा अभिकर्ता कम्पनी र बिमितबीचको पहिलो सम्पर्क हुन्। उनीहरूको भूमिका पोलिसी बेचेर कमिसन लिनुमा मात्र सीमित हुनु हुँदैन। ग्राहकको आम्दानी, उमेर, पारिवारिक दायित्व, जोखिम र भविष्यको आर्थिक क्षमताको वास्तविक मूल्यांकन गरेर उपयुक्त योजना सुझाउनु उनीहरूको व्यावसायिक नैतिकता हो।
तर बिक्री लक्ष्य पूरा गर्नुपर्ने दबाबमा ग्राहकलाई आवश्यकताभन्दा बढी बिमा गराउने, भविष्यमा सहजै पूरा गर्न नसक्ने किस्ता बोकाउने वा आकर्षक प्रतिफलको आशा देखाएर निर्णय गराउने प्रवृत्ति बढ्यो भने त्यसको मूल्य अन्ततः बिमितले तिर्नुपर्छ।
अभिकर्ताले पनि बुझ्नुपर्छ—आज कमाएको कमिसनभन्दा ग्राहकले भोलि गरेको विश्वास ठूलो सम्पत्ति हो।
व्यवस्थापन : लक्ष्यको अंकभन्दा बिमितको हित ठूलो
कम्पनीको व्यवस्थापनले कर्मचारी र अभिकर्तालाई लक्ष्य दिनु स्वाभाविक हो। तर लक्ष्य यति आक्रामक हुनु हुँदैन कि कर्मचारी र अभिकर्ता ग्राहकको आवश्यकता होइन, आफ्नो टार्गेट पूरा गर्ने दबाबमा काम गर्न बाध्य होऊन्।
उच्च व्यवस्थापनले बिक्रीको तथ्यांकसँगै पोलिसीको गुणस्तर, पोलिसी निरन्तरता, ग्राहकको गुनासो, दाबी भुक्तानी, पोलिसी बन्द हुने दर र बिमितको सन्तुष्टिलाई पनि आफ्नो कार्यसम्पादनको मापदण्ड बनाउनुपर्छ।
बिक्री बढ्नु सफलता हुन सक्छ, तर गलत बिक्री बढ्नु सफलता होइन।
लगानीकर्ता : नाफा आवश्यक छ, तर जुनसुकै मूल्यमा होइन
लगानीकर्ताले प्रतिफल खोज्नु स्वाभाविक हो। तर बिमा कम्पनी सामान्य व्यापारिक संस्था मात्र होइन; यो नागरिकको आर्थिक सुरक्षासँग जोडिएको संवेदनशील क्षेत्र हो।
सेयरधनीको नाफा बढाउने नाममा व्यवस्थापनलाई अस्वाभाविक बिक्री दबाब दिने, अभिकर्तालाई आक्रामक प्रोत्साहनमा धकेल्ने र बिमितको हितलाई दोस्रो प्राथमिकतामा राख्ने प्रवृत्ति दीर्घकालीन रूपमा कम्पनीकै लागि जोखिम हो।
बिमाको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति पूँजी होइन, जनविश्वास हो। नियामक : अब नियमन कागजमा होइन, व्यवहारमा देखिनुपर्छ
यहाँ नेपाल बीमा प्राधिकरणको भूमिका अझ महत्वपूर्ण हुन्छ। नियामकले नियम बनाउने मात्र होइन, ती नियम व्यवहारमा पालना भए–नभएको प्रभावकारी रूपमा अनुगमन गर्नुपर्छ।
बिमितलाई गलत सूचना दिने, क्षमता नहेरी पोलिसी बिक्री गर्ने, अनुचित प्रलोभन देखाउने, कमिसनका लागि ग्राहकको हितविपरीत काम गर्ने वा कर्मचारी–अभिकर्तामाथि अस्वाभाविक बिक्री दबाब सिर्जना गर्ने प्रवृत्तिमाथि स्पष्ट मापदण्ड र प्रभावकारी कारबाही आवश्यक छ।
साथै ग्राहकले आफ्नो गुनासो कहाँ र कसरी राख्ने, कति समयमा समाधान पाउने र विवाद भए कसरी न्याय पाउने भन्ने कुरा पनि सरल र पारदर्शी हुनुपर्छ।
नियमनको अर्थ कम्पनीलाई रोक्नु होइन; बजारलाई स्वस्थ बनाउनु हो। अब सुधारको बहस टार्न मिल्दैन
बिमा गर्नु नागरिकको हितमा छ। जीवनको अनिश्चितताविरुद्ध आर्थिक सुरक्षा लिनु बुद्धिमानी हो। तर यही सकारात्मक उद्देश्यलाई व्यापारिक स्वार्थले कमजोर पार्न दिनु हुँदैन।
बिमा कम्पनीहरू सचिनुपर्छ।
अभिकर्ताहरू सचिनुपर्छ।
व्यवस्थापन सचिनुपर्छ।
लगानीकर्ताले पनि आफ्नो दृष्टिकोण फराकिलो बनाउनुपर्छ।
र नियामकले पनि आवश्यक ठाउँमा कठोर भएर उभिनुपर्छ।
किनकि बिमा क्षेत्रमा एउटा गलत पोलिसी केवल एउटा कागजको गल्ती होइन—त्यो कुनै परिवारको वर्षौँको आम्दानी, सपना र भविष्यसँग जोडिएको निर्णय हो।
अब बिमा क्षेत्रले आफूलाई एउटा प्रश्न सोध्ने बेला आएको छ—
हामी नागरिकलाई बिमा बेचिरहेका छौँ कि नागरिकको भविष्य सुरक्षित गरिरहेका छौँ?
यदि उत्तर दोस्रो हो भने, अबदेखि कमिसनभन्दा परामर्श, टार्गेटभन्दा आवश्यकता, नाफाभन्दा विश्वास र बिक्रीभन्दा बिमितको हितलाई प्राथमिकता दिने संस्कार निर्माण गर्नैपर्छ।
बिमा प्राधिकरणले नियमनमा कठोरता देखाओस्, कम्पनीले व्यवस्थापनमा जिम्मेवारी देखाओस्, अभिकर्ताले पेशागत इमानदारी देखाओस् र लगानीकर्ताले दीर्घकालीन दृष्टि देखाओस्।
त्यसपछि मात्र नेपालको बिमा बजार ठूलो मात्र होइन, स्वस्थ, विश्वसनीय र बिमितमैत्री बजार बन्न सक्छ।
