काठमाडौं। नेपालको राजनीतिक वृत्त फेरि एकपटक तातिएको छ। नागरिक अभियन्ता रबिन्द्र कुमार श्रेष्ठले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) प्रति सार्वजनिक रूपमा गरेको कडा टिप्पणीले सामाजिक सञ्जालदेखि राजनीतिक वृत्तसम्म व्यापक बहस सिर्जना गरेको छ। उनले रास्वपामाथि वैचारिक स्पष्टताको अभाव रहेको, विभिन्न दलबाट असन्तुष्ट बनेर आएका व्यक्तिहरूको समूह मात्र भएको तथा अवसरवादी राजनीतिक अभ्यासमा केन्द्रित रहेको आरोप लगाएपछि यस विषयले नयाँ राजनीतिक विमर्श जन्माएको छ।
श्रेष्ठले सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक गरेको धारणा अनुसार रास्वपा कुनै स्पष्ट राजनीतिक दर्शन र सिद्धान्तमा आधारित दल नभई बिग्रिएको कांग्रेस, भ्रष्ट एमाले, नष्ट माओवादी, केही नेपो बेबी, खाराने ग्याङ, सफल ठग तथा अवसरवादीहरूको जमघट बनेको दाबी गरेका छन्। उनको यो अभिव्यक्ति सामाजिक सञ्जालमा तीव्र रूपमा फैलिएको छ र पक्ष–विपक्षमा तीखा प्रतिक्रिया आइरहेका छन्।
नेपालको राजनीतिक इतिहासमा नयाँ शक्तिको उदय हुँदा पुराना दलमाथि असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै वैकल्पिक शक्तिको खोजी गर्ने क्रम नयाँ होइन। रास्वपाले पनि यही असन्तुष्टिको लहरलाई समेट्दै छोटो अवधिमै उल्लेखनीय जनसमर्थन हासिल गरेको थियो। विशेष गरी भ्रष्टाचारविरुद्धको अभियान, सुशासनको प्रतिबद्धता र नयाँ राजनीतिक संस्कृतिको नारासहित अघि बढेको यो दलले परम्परागत राजनीतिक शक्तिलाई चुनौती दिएको थियो। तर समयसँगै रास्वपाभित्र देखिएका आन्तरिक विवाद, नेतृत्वमाथि उठेका प्रश्न, विभिन्न पृष्ठभूमिबाट आएका नेताहरूको भूमिका तथा संगठन विस्तारका क्रममा देखिएका चुनौतीहरूलाई लिएर आलोचना पनि बढ्दै गएको छ। यही सन्दर्भलाई आधार बनाउँदै श्रेष्ठले रास्वपाको वैचारिक धरातलमाथि प्रश्न उठाएका छन् ।
श्रेष्ठको मुख्य तर्क के हो भने कुनै पनि राजनीतिक दल दीर्घकालीन रूपमा सफल हुन स्पष्ट विचार, सिद्धान्त, नीति र संगठनात्मक अनुशासन आवश्यक हुन्छ। तर रास्वपामा ती आधारहरूभन्दा पनि तत्कालीन राजनीतिक अवसर, लोकप्रियता र व्यक्तिकेन्द्रित नेतृत्वको प्रभाव बढी देखिएको उनको आरोप छ। उनले परिस्थितिअनुसार राजनीतिक अडान परिवर्तन गर्ने प्रवृत्तिले दलको विश्वसनीयतामाथि नै प्रश्न उठेका बताएका छन्।
उनको अभिव्यक्तिपछि सामाजिक सञ्जाल दुई ध्रुवमा विभाजित देखिएको छ। एक पक्षले श्रेष्ठले उठाएका प्रश्नहरूलाई गम्भीर रूपमा लिनुपर्ने र नयाँ राजनीतिक शक्तिले पनि आलोचना सहनुपर्ने तर्क गरिरहेका छन्। उनीहरूका अनुसार कुनै पनि दल आलोचनाभन्दा माथि हुन सक्दैन र सार्वजनिक व्यक्तित्वले उठाएका प्रश्नहरूको तथ्यगत जवाफ दिन सक्नुपर्छ।
अर्कोतर्फ रास्वपाका समर्थकहरूले भने श्रेष्ठको अभिव्यक्तिलाई अतिरञ्जित, राजनीतिक पूर्वाग्रहयुक्त र अपमानजनक टिप्पणीको रूपमा व्याख्या गरेका छन्। उनीहरूको भनाइमा कुनै दलभित्र विभिन्न राजनीतिक पृष्ठभूमिबाट आएका व्यक्तिहरू हुनु अस्वाभाविक होइन। लोकतान्त्रिक राजनीतिमा विचार परिवर्तन गर्दै नयाँ दल रोज्नु नागरिकको संवैधानिक अधिकार भएको उनीहरूको तर्क छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालमा वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिको भविष्य केवल लोकप्रिय नाराले निर्धारण हुँदैन। जनविश्वासलाई दीर्घकालसम्म कायम राख्न संस्थागत क्षमता, नीति कार्यान्वयन, आन्तरिक लोकतन्त्र, पारदर्शिता र स्पष्ट वैचारिक दिशाको आवश्यकता हुन्छ। यही कारणले अहिले रास्वपामाथि उठिरहेका प्रश्नहरू केवल एउटा दलसँग मात्र सम्बन्धित नभई समग्र नेपाली राजनीतिसँग जोडिएका विषय पनि हुन्।
विगत केही वर्षयता नेपाली जनतामा परम्परागत दलप्रतिको असन्तुष्टि बढ्दै जाँदा नयाँ राजनीतिक शक्तिहरूप्रति ठूलो अपेक्षा देखिएको थियो। तर अपेक्षाअनुसार परिणाम नआए जनविश्वास पनि त्यत्तिकै छिटो घट्न सक्ने अवस्था रहने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। यही यथार्थबीच श्रेष्ठको अभिव्यक्तिले वैकल्पिक राजनीतिको विश्वसनीयतामाथि पुनः गम्भीर बहस सुरु गराएको छ।
यद्यपि, लोकतान्त्रिक समाजमा कुनै पनि सार्वजनिक टिप्पणीलाई अन्तिम सत्यका रूपमा लिनु उपयुक्त हुँदैन। श्रेष्ठले व्यक्त गरेका धारणा उनका व्यक्तिगत राजनीतिक विचार हुन्। ती आरोपहरूको सत्यता सम्बन्धित पक्षले तथ्य र प्रमाणका आधारमा पुष्टि वा खण्डन गर्ने विषय हो। स्वस्थ लोकतन्त्रमा यस्ता बहसले विचारको प्रतिस्पर्धा र सार्वजनिक जवाफदेहितालाई बल पुर्याउने अपेक्षा गरिन्छ।
आगामी दिनमा रास्वपाले आफ्ना आलोचकहरूले उठाएका प्रश्नहरूको कसरी जवाफ दिन्छ, संगठनात्मक सुधार र वैचारिक स्पष्टतामा कस्तो कदम चाल्छ तथा जनविश्वास कायम राख्न कस्तो राजनीतिक अभ्यास प्रस्तुत गर्छ भन्ने विषयले नेपाली राजनीतिमा यसको भविष्य निर्धारण गर्नेछ। त्यसैगरी आलोचकहरूले पनि तथ्य, प्रमाण र जिम्मेवार अभिव्यक्तिका आधारमा बहसलाई अघि बढाउनु लोकतान्त्रिक संस्कृतिको आधारभूत आवश्यकता हो।
यसबीच रबिन्द्र कुमार श्रेष्ठको यो अभिव्यक्तिले एउटा कुरा भने स्पष्ट पारेको छ—नेपालको राजनीतिक बहस अहिले पनि विचार, विश्वास, नेतृत्व र वैकल्पिक शक्तिको विश्वसनीयतामै केन्द्रित छ। यही बहसले आगामी राजनीतिक दिशा कता मोडिनेछ भन्ने प्रश्न भने अझै खुला नै रहेको छ।
