बासु दुलाल
वर्गीय मुक्ति, जातीय मुक्ति र नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनको पुनर्गठन
आज २२ अप्रिल २०२६, विश्व सर्वहारा आन्दोलनका महान् क्रान्तिकारी चिन्तक भ्लादिमिर इलिच लेलिन को जन्मजयन्ती तथा २००६ साल वैशाख ९ गते नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी स्थापना भएको ऐतिहासिक दिन हो। यो अवसर केवल श्रद्धा व्यक्त गर्ने क्षण मात्र होइन, नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका उपलब्धि–कमजोरीको समालोचना गर्दै पुनर्गठन र रूपान्तरणको नयाँ प्रतिबद्धता जनाउने दिन हो।
१) लेलिनको योगदान र आजको सान्दर्भिकता
लेलिनले मार्क्सवादलाई व्यवहारसँग जोड्दै क्रान्तिकारी पार्टी, अनुशासित संगठन, अग्रदूत (Vanguard) भूमिका र जनतासँग अविच्छिन्न सम्बन्ध को वैज्ञानिक अवधारणा विकास गर्नुभयो। साम्राज्यवादको विश्लेषण, राज्यसत्ता कब्जा गर्ने रणनीति र विचार–कार्य–संगठनको एकता उहाँका स्थायी योगदान हुन्। आज नव–उदारवादी पूँजीवादले उत्पन्न गरेको असमानता र उत्पीडनबीच यी सिद्धान्तहरू अझै मार्गदर्शक छन्।
२) ७७ वर्षको यात्रा: उपलब्धि र कमजोरी
२००६ सालमा पुष्पलाल श्रेष्ठ को नेतृत्वमा सुरु भएको आन्दोलनले निरङ्कुशताविरुद्ध संघर्ष, राजनीतिक चेतनाको विस्तार, गणतन्त्र, संघीयता र समावेशी लोकतन्त्र स्थापना जस्ता ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गर्यो।
तर यही यात्रामा वैचारिक विचलन, संगठनात्मक खण्डीकरण, अवसरवाद, सत्तामुखी प्रवृत्ति र जनसम्बन्ध कमजोर हुनुजस्ता कमजोरीहरू पनि गहिरिए। यी कमजोरीमाथि आत्मसमालोचना नगरी आन्दोलन अगाडि बढ्न सक्दैन।
३) संस्थापकहरूको सम्मान र मार्गदर्शन
नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका संस्थापक अग्रजहरू- निरञ्जन गोविन्द वैद्य, नरबहादुर कर्मचारी, नारायण विलास जोशी र मोतीदेवी श्रेष्ठ—को त्याग, साहस र वैचारिक निष्ठाले आन्दोलनको आधार तयार गर्यो। उहाँहरूको जीवन–आदर्श आज पनि मार्गदर्शनका स्रोत हुन्।
४) वर्गीय मुक्ति र जातीय मुक्ति: अविभाज्य प्रश्न
नेपाली समाजमा वर्गीय शोषण र जातीय उत्पीडन ऐतिहासिक रूपमा गाँसिएका छन्। त्यसैले जातीय मुक्ति वर्गीय मुक्ति बिना अपूरो हुन्छ, र वर्गीय मुक्ति जातीय उत्पीडन अन्त्य नगरी पूर्ण हुँदैन।
कम्युनिस्ट आन्दोलनले जातीय प्रश्नलाई वर्गसंघर्षसँग अलग गरेर होइन, एकीकृत रूपमा समाधान गर्नुपर्छ। उत्पीडित जाति, समुदाय र क्षेत्रका श्रमिक–किसानको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक मुक्तिबाट मात्र वास्तविक समाजवादी रूपान्तरण सम्भव छ।
५) कम्युनिस्ट एकता: समयको अपरिहार्य आवश्यकता
आज कम्युनिस्ट शक्तिको खण्डीकरणले प्रतिक्रियावादी र पूँजीवादी शक्तिलाई फाइदा पुगेको छ। वैचारिक न्यूनतम साझा आधार, कार्यगत एकता र आन्तरिक लोकतन्त्रसहितको सिद्धान्तनिष्ठ कम्युनिस्ट एकता अब विकल्प होइन—आवश्यकता हो।
६) पुनर्गठन र रूपान्तरण: पाँच मुख्य कार्यदिशा
नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई नयाँ चरणमा प्रवेश गराउन निम्न पाँच बुँदा निर्णायक छन्- वैचारिक शुद्धता र स्पष्टता
समाजवादतर्फको स्पष्ट दृष्टि, वर्गीय दृष्टिकोण र वैज्ञानिक विश्लेषणको पुनर्स्थापना।
संगठनात्मक अनुशासन र सुधार
सानो तर सक्षम नेतृत्व संरचना, आन्तरिक लोकतन्त्र र जवाफदेहिता।
जनसम्बन्ध र जनआन्दोलन
श्रमिक, किसान, महिला, युवा तथा उत्पीडित समुदायसँग प्रत्यक्ष र निरन्तर सम्बन्ध।
वर्गीय–जातीय सवालको एकीकृत समाधान
आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक न्यायलाई एउटै कार्यक्रमभित्र राख्ने स्पष्ट नीति।
डिजिटल, बौद्धिक र वैचारिक मोर्चाको सुदृढीकरण,
अध्ययन–अनुसन्धान, वैचारिक बहस र आधुनिक सञ्चार माध्यमको प्रभावकारी प्रयोग।
निष्कर्ष: नयाँ प्रतिबद्धता
लेलिनको वैज्ञानिक विचार, पुष्पलालसहित संस्थापकहरूको ऐतिहासिक मार्गदर्शन, वर्गीय र जातीय मुक्तिको स्पष्ट दृष्टि, र कम्युनिस्ट एकताको दृढ संकल्प सहित नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनले अब पुनर्गठन र रूपान्तरणको नयाँ चरण सुरु गर्नुपर्छ।
जनताको मुक्ति, सामाजिक न्याय र समाजवाद प्राप्तिका लागि आज हामी पुनः एकताबद्ध, अनुशासित र संघर्षशील बन्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछौँ।
लेलिन जयन्ती तथा नेपाली कम्युनिष्ट पार्टी स्थापनाको ७७औँ वर्षगाँठको हार्दिक स्मरण सम्मान र लाल सलाम।
